Complex, onbetaalbaar, onhoudbaar. De zorgwereld lijkt één grote uitdaging. Maar er beweegt van alles. Via verschillende projecten waar ik bij betrokken ben zie ik hoe er ruimte wordt gemaakt voor menselijkheid en creativiteit.

‘Dat gaat mis’, denk ik als ze de theepot in het koffiezetapparaat probeert te zetten. De leeftijd, verwarring, dementie wellicht. Maar als ik zeg dat de pot daar niet hoort, wuift ze me weg: het warmhoudplaatje helpt de thee warm houden terwijl hij trekt. Dus ík had het mooi mis.

Menselijke verhalen
De opgaven in de zorg zijn groot. Ik heb daar niet direct mee te maken, maar krijg via mijn werk en opdrachten wel inkijkjes in bijzondere initiatieven. Daar zie ik allerlei mensen die onderzoeken hoe het anders kan. Die samen nieuwe paden maken in een wereld waar de bureaucratie, regelingen en protocollen de boel verstrakt hebben en het proces de mens heeft weggedrukt. Onderweg gaan zonder te weten of de uitkomst dé oplossing gaat zijn is vast niet altijd even efficiënt, maar een meer creatieve benadering maakt wél wat los.

Ik zag het bij Project Wave (waarbij outsider-onderzoekers werden betrokken in de complexe zorg), en bij het initiatief Medifoor (medische informatie creatiever maken met getekende metaforen). En ik kom het tegen bij Cordaans programma Kunst en zorg.

Ruimte voor improvisatie
Zo werkt Cordaan met het ambulant kunstteam, een kunstinterventie waarbij mensen die thuis zorg krijgen gekoppeld worden aan een kunstenaar. Hier ben ik als ‘kunstenaar aan huis’ ook bij betrokken. Ik bezoek mensen thuis om samen op ontdekkingsreis te gaan in kunst en cultuur. Lichamelijke klachten en dementie maken het leven voor hen soms ingewikkeld. Omdat we elkaar structureel zien, leren we elkaar kennen en ontstaat er vertrouwdheid. Ik leer ruimte te maken, improviseren, mijn aannames tegen te komen, én anders te luisteren. Juist de onvoorspelbaarheid en niet op het resultaat uit zijn levert mooie momenten op.

De tijd loopt soms niet chronologisch. Een gesprek gaat niet van a naar b, is soms een eindeloos refrein. Ik krijg onverwacht persoonlijke vragen. Bij iemand anders om 2 uur ‘s middags een glaasje Safari aangeboden. Onze ‘systemen’ lijken voor een groot deel anders ingericht. We leven in andere werelden, wilde ik zeggen. Maar het is geen andere wereld. We kunnen elkaar veel beter verstaan dan we denken. En we komen elkaar veel vaker tegen dan ik van tevoren had gedacht. Mede dankzij de tijd die er is om te luisteren.

Ze is regelmatig boos. Ze baalt van de betutteling. Van het stempel dat mensen zo snel op ouderen plakken. Al die mensen die maar over de vloer komen en dan de boel overnemen. “Waarom moet ik horen dat het knap is dat ik mijn eigen eten kook?”